منظور از « حزب شيطان » پيروان او و كسانى كه در خط او هستند مىباشد . البته شيطان نمىتواند همه كس را عضو رسمى حزب خويش قرار دهد ، و آنها را به سوى جهنم دعوت كند ، نفرات حزب او كسانى هستند كه در آيات ديگر قرآن از آنها ياد شده ، و داراى نشانه‌هاى زيرند : كسانى كه طوق بندگى و ولايت او را بر گردن نهاده‌اند ( إِنَّما سُلْطانُه عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَه ) « سلطه او تنها بر كسانى است كه ولايت او را پذيرفته‌اند » ( نحل - 100 ) . « آنها كه شيطان بر آنان چيره شده به گونه اى كه خدا را از ياد آنها برده ، آنان حزب شيطانند ، و حزب شيطان زيانكاران واقعى هستند » اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّه أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ ( مجادله - 19 ) . جالب اينكه در سه مورد از آيات قرآن سخن از حزب اللَّه به ميان آمده ، و در سه مورد از حزب شيطان تا چه كسانى در اين حزب نامنويسى كنند ، و چه كسانى عضو آن حزب باشند ؟ ولى به هر حال طبيعى است كه شيطان حزب خود را به كجا دعوت مىكند به آلودگى و گناه ، به پليديهاى شهوات ، به شرك و طغيان و ستم و سرانجام به آتش جهنم ( 1 ) . شرح بيشتر پيرامون ويژگيهاى « حزب اللَّه » و « حزب الشيطان » را به خواسته خدا در ذيل آيه 22 سوره مجادله خواهيم گفت . در آخرين آيه مورد بحث سرانجام كار « حزب اللَّه » و عاقبت دردناك « حزب

--> ( 1 ) اين نكته نيز قابل ذكر است كه « لام » در ليكونوا مىتواند « لام علت » بوده باشد يا « لام غايت » .